Σαφήνεια και απλότητα της νομοθεσιας – Σουηδία & Ελλάδα


Σαφήνεια και απλότητα της νομοθεσιας – Σουηδία & Ελλάδα

«Στη Σουηδία αποδίδεται βαρύνουσα σημασία στον τρόπο σύνταξης των νόμων. Η σαφήνεια στη διατύπωση αποτελεί προτεραιότητα. Από το 1965 υπάρχουν μηχανισμοί ελέγχου της διατύπωσης των νόμων.

Η αρμοδιότητα αυτή ανήκει από το 1976 σε ειδικό τμήμα του Υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο, εκτός από τον έλεγχο των προτάσεων νόμων, διεξάγει σεμινάρια για όσους ασχολούνται με τη νομοθετική λειτουργία, δημοσιεύει εγχειρίδια και οδηγίες και παρέχει συμβουλές.
Στην πράξη, γίνεται έλεγχος όλων των νομοσχεδίων ώστε αυτά να είναι σαφή, κατανοητά και φιλικά προς τον αναγνώστη.

Όσοι υπάγονται στο νόμο θα πρέπει να καταλαβαίνουν χωρίς δυσκολία ποια συμπεριφορά θα πρέπει να υιοθετήσουν. Απώτερος στόχος της προσπάθειας αυτής είναι ο επηρεασμός της διοικητικής γλώσσας.

Εφόσον οι νόμοι είναι γραμμένοι σε απλή γλώσσα, τότε και τα διοικητικά έγγραφα που τους εφαρμόζουν θα ακολουθούν παρόμοια γλωσσική διατύπωση.

Έχουν θεσπιστεί συγκεκριμένοι κανόνες, τους οποίους οι αρμόδιοι για τη σύνταξη των νόμων οφείλουν να σέβονται :

Για παράδειγμα, ένα άρθρο δεν μπορεί να υπερβαίνει τις τρεις παραγράφους.

Κάθε παράγραφος πρέπει να έχει αυτοτελές νόημα.

Τα συστατικά στοιχεία μιας πρότασης (υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο) θα πρέπει να βρίσκονται όσο το δυνατόν πιο κοντά, ενώ η χρήση της παθητικής φωνής θα πρέπει να αποφεύγεται».

Και σας ερωτώ: Μήπως η Ελληνική νομοθεσία βρίσκεται στους αντίποδες της Σουηδικής;

H «μακρο-ανταγωνιστικότητα» – κατά σχεδόν ανεξαίρετο κανόνα τραγική στη χώρα μας – είναι εκείνη που μας οδήγησε στην 96η θέση της διεθνούς αξιολόγησης. Εκεί μας οδήγησε η χείριστη μορφή Κρατισμού, που είναι και το βασικό αίτιο της βαθιάς κρίσης που διανύουμε αλλά
συνάμα και της απελπιστικής ανεργίας.

Ίσως να χρειάζεται να δώσω μερικά κραυγαλέα παραδείγματα αυτού του καταστρεπτικού Κρατισμού πριν να φθάσουμε στο «δια ταύτα», δηλαδή στις αναγκαίες επιδιώξεις της κοινωνίας μας.

Το Κράτος μας είναι και βραδυκίνητο και δυσλειτουργικό και σπάταλο. Ας δώσουμε μερικά χαρακτηριστικά και πειστικά παραδείγματα, από τα αναρίθμητα που θα μπορούσαμε να αναφέρουμε για τα τρία φαινόμενα, τη βραδύτητα, τη δυσλειτουργία και τη σπατάλη.

Θα αρχίσω λοιπόν με τη βραδύτητα απονομής της Δικαιοσύνης και αυτή, με τη σειρά της, θα μας οδηγήσει στο επόμενο κεφάλαιο, της δυσλειτουργίας.

Ξεκινώ με τη Δικαιοσύνη, γιατί είναι βασικός πυλώνας της Δημοκρατίας και της Οικονομίας. Από αυτήν εξαρτώνται όχι μόνο η ελευθερία και τα δικαιώματα του πολίτη αλλά και, σε μεγάλο βαθμό, η διεθνής αξιοπιστία της χώρας, το επενδυτικό κλίμα και, κατ’ επέκταση, η απασχόληση.  Ενδιαφέρει τους πάντες, ημεδαπούς και αλλοδαπούς.

Η πιο χαρακτηριστική απόδειξη της βραδύτητας της απονομής Δικαιοσύνης στηνΕλλάδα υπήρξε η εξής απόφαση–κόλαφος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Το Δικαστήριο αυτό, που δεσμεύει και εκπροσωπεί 48 χώρες – επαναλαμβάνω 48 (!) χώρες – της μείζονος Ευρώπης και εδρεύει στο Στρασβούργο, εξέδωσε στις 21 Δεκεμβρίου 2010 ομόφωνη απόφαση με την οποία κατέταξε την Ελλάδα στις χώρες με συστημική βραδύτητα απονομής της Δικαιοσύνης και μας έθεσε προθεσμία 15 μηνών για να συμμορφωθούμε.

Και τι κάναμε; Περάσαμε από τη Βουλή ένα πολυνομοσχέδιο το οποίο, φυσικά, δεν έδωσε λύση στο πρόβλημα.  Σήμερα, για να επιλυθεί μια υπόθεση στα Ελληνικά Δικαστήρια χρειάζονται συχνά οκτώ έως δώδεκα χρόνια, ενώ μερικές φορές φτάνουμε τα είκοσι ή και περισσότερα.

Χαρακτηριστική είναι η διαπίστωση ότι, για να καθαρογραφούν, υπογραφούν και κοινοποιηθούν τελεσίδικες αποφάσεις Ανωτάτων Δικαστηρίων, χρειάζονται κατά μέσο όρο 5 έως 7 μήνες, ενώ στη Γαλλία και τη Γερμανία μόλις 5 έως 6 ημέρες…

Και το χειρότερο είναι ότι αυξάνεται από χρόνο σε χρόνο ο αριθμός των ανεκτέλεστων αποφάσεων
των Ανωτάτων Δικαστηρίων μας !

Σημειωτέον ότι, από το 2001, μας έχουν επιβληθεί από αυτό το Δικαστήριο άνω των 300 καταδικαστικές αποφάσεις, ολικού ύψους προστίμων διψήφιου αριθμού εκατομμυρίων ευρώ.
Ας ομολογήσουμε, ωστόσο, ότι μια αιτία της όλης βραδύτητας της Δικαιοσύνης είναι η Πολυνομία και η Κακονομία – βασικό αίτιο δυσλειτουργίας του Κράτους.

Είναι πάμπολλοι οι νόμοι – ακόμη και με δευτερεύουσας σημασίας αντικείμενο – που χρήζουν μεγάλου αριθμού (ακόμη και διψήφιου) Υπουργικών υπογραφών, των οποίων η συλλογή – και δη κατά σειρά προτεραιότητας – μπορεί να απαιτήσει και εξάμηνο ! Και όσο πάει και περιπλέκεται και επιβραδύνεται το όλο σύστημα.

Ποιοι οι λόγοι γι’ αυτή την πολυνομία και κακονομία; Πολύ απλά ειπωμένα, μόλις ανακύψει σοβαρό πρόβλημα, ο νους του κάθε Έλληνα πολιτικού, που καλείται να το αντιμετωπίσει, πηγαίνει στην κατάρτιση νέου νόμου. Επειδή ο πολιτικός επείγεται να φανεί ότι ο ίδιος έχει ενεργοποιηθεί, η εκπόνηση του νόμου γίνεται βιαστικά και με πρόβλεψη πολλών ειδικών περιπτώσεων και εξαιρέσεων.

Χαρακτηριστικά τωρινά παραδείγματα :

Το έτος 2012 εισήχθησαν προς συζήτηση στη Βουλή 60 νομοσχέδια με φορολογικές διατάξεις και χρειάστηκε να εκδοθούν 229 υπουργικές αποφάσεις και ερμηνευτικές εγκύκλιοι. Και, ήδη, το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους έχουν ψηφισθεί 20 νόμοι με φορολογικές διατάξεις και έχουν εκδοθεί 138 ερμηνευτικές εγκύκλιοι.

Αποτέλεσμα: Οι νέοι νόμοι στην Ελλάδα δεν εφαρμόζονται, κατά κανόνα, από την ίδια τη Δημόσια Διοίκηση πριν να εκδοθεί σχετική ερμηνευτική εγκύκλιος.

Άλλωστε είναι γνωστό ότι υπήρξαν περιπτώσεις όπου χρειάσθηκαν δύο και τρεις ή και περισσότερες ερμηνευτικές εγκύκλιοι – αλλά επίσης περιπτώσεις όπου η ερμηνευτική εγκύκλιος περιείχε διατάξεις αντίθετες με το κείμενο που είχε ψηφίσει η Βουλή !

Επιτρέψτε μου να σας διαβάσω ένα σχετικό, σύντομο απόσπασμα από την Ετήσια Έκθεση του Συνήγορου του Πολίτη 2011 και συγκεκριμένα από το κεφάλαιο «Εγκύκλιοι έναντι Νόμων», σελίδα 101 :

«Από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του και σε ολόκληρο το εύρος της διοικητικής δράσης που προσπαθεί να ελέγξει, ο Συνήγορος έχει προσκρούσει σε ποικίλες μεθόδους με τις οποίες η διοίκηση παραλλάσσει ή εξουδετερώνει συστηματικά τις επιλογές του νομοθέτη.

Το συνηθέστερο μέσο για τέτοιες πρακτικές αποτελεί η εγκύκλιος η οποία, αν και αδιαμφισβήτητα δεν εισάγει δίκαιο, στην πράξη, εν όψει του αναλυτικού και εκλαϊκευτικού της χαρακτήρα, εκλαμβάνεται από τα κατώτερα διοικητικά κλιμάκια ως ο πράγματι ισχύων κανόνας».

«Ενώ εμφανίζεται να διευκρινίζει ή να ερμηνεύει νομοθετικές διατάξεις, στην ουσία συχνά τις ανατρέπει. Αυτό μπορεί να οφείλεται είτε σε ευθεία ανατροπή της ρύθμισης του νόμου είτε σε ασάφειες και αδυναμίες των εγκυκλίων που καταλήγουν στο ίδιο αποτέλεσμα. Όπως αναδεικνύεται στη συνέχεια, τέτοιες πρακτικές συναντώνται σε ποικίλα πεδία πολιτικής».

Τάδε έφη ο Συνήγορος του Πολίτη…

Πριν από έναν αιώνα και πλέον, ο Εμμανουήλ Ροῒδης, ο γνωστός λόγιος και λογοτέχνης, είχε πει ότι ο μόνος νόμος που μας λείπει στην Ελλάδα είναι ο…..περί εφαρμογής του νόμου !

ΣΟΥΗΔΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ : Πιο πρακτικός από το Ροῒδη, ο Νικηφόρος Διαμαντούρος – υπό την μέχρι πρότινος ιδιότητα του Ombudsman της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης – όταν τον ρωτήσαμε πώς αντιμετωπίζει η Ευρώπη το θέμα της σαφήνειας των νόμων, μας έδωσε το παράδειγμα της Σουηδίας και μας είπε συγκεκριμένα τα εξής:

«Στη Σουηδία αποδίδεται βαρύνουσα σημασία στον τρόπο σύνταξης τωννόμων. Η σαφήνεια στη διατύπωση αποτελεί προτεραιότητα. Από το 1965 υπάρχουν μηχανισμοί ελέγχου της διατύπωσης των νόμων.

Η αρμοδιότητα αυτή ανήκει από το 1976 σε ειδικό τμήμα του Υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο, εκτός από τον έλεγχο των προτάσεων νόμων, διεξάγει σεμινάρια για όσους ασχολούνται με τη νομοθετική λειτουργία, δημοσιεύει εγχειρίδια και οδηγίες και παρέχει συμβουλές.
Στην πράξη, γίνεται έλεγχος όλων των νομοσχεδίων ώστε αυτά να είναι σαφή, κατανοητά και φιλικά προς τον αναγνώστη.

Όσοι υπάγονται στο νόμο θα πρέπει να καταλαβαίνουν χωρίς δυσκολία ποια συμπεριφορά θα πρέπει να υιοθετήσουν. Απώτερος στόχος της προσπάθειας αυτής είναι ο επηρεασμός της διοικητικής γλώσσας.

Εφόσον οι νόμοι είναι γραμμένοι σε απλή γλώσσα, τότε και τα διοικητικά έγγραφα που τους εφαρμόζουν θα ακολουθούν παρόμοια γλωσσική διατύπωση.

Έχουν θεσπιστεί συγκεκριμένοι κανόνες, τους οποίους οι αρμόδιοι για τη σύνταξη των νόμων οφείλουν να σέβονται :

Για παράδειγμα, ένα άρθρο δεν μπορεί να υπερβαίνει τις τρεις παραγράφους.

Κάθε παράγραφος πρέπει να έχει αυτοτελές νόημα.

Τα συστατικά στοιχεία μιας πρότασης (υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο) θα πρέπει να βρίσκονται όσο το δυνατόν πιο κοντά, ενώ η χρήση της παθητικής φωνής θα πρέπει να αποφεύγεται».

Και σας ερωτώ: Μήπως η Ελληνική νομοθεσία βρίσκεται στους αντίποδες της Σουηδικής;

* * * *
Θα κλείσω αυτό το κεφάλαιο με το ερώτημα της κωδικοποίησης της νομοθεσίας η οποία, εάν θεσπιζόταν, θα διευκόλυνε τη σωστή εφαρμογή των νόμων.

Βέβαια, η κωδικοποίηση είναι θέμα δύσκολο, τόσο από τη φύση του προβλήματος όσο και από το γεγονός ότι πολλοί νόμοι περιλαμβάνουν, παράνομα βέβαια, διατάξεις άσχετες με το κυρίως αντικείμενο του νόμου !
Και όμως η κωδικοποίηση είναι κατορθωτή:

Στα τέλη της δεκαετίας του ’90, η Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή της Βουλής κατάφερε να κωδικοποιήσει τη νομοθεσία για την Πολεοδομία. Ο Κώδικας υπεγράφη από τον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κ. Κωστή Στεφανόπουλο, δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 580/27.7.99 και έγινε Νόμος του Κράτους.

Οι αρμόδιες Αρχές, ωστόσο, τον αγνόησαν πλήρως και ο Κώδικας Πολεοδομίας αχρηστεύθηκε παντελώς…!
Απίστευτο ίσως….αλλά αληθές.

ΠΗΓΗ: http://www.alba.edu.gr/Academic/Scholarships/Documents/Papalexopoulos-ALBASPEECH-2013.pdf

27.11.2013
«ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ : Η μόνη λύση»
Ομιλία κ. Θεόδωρου Παπαλεξόπουλου

Advertisements