Τύχη – Αριστεία = 2-0


Παπακασόλας Κωνσταντίνος

Τύχη - Αριστεία = 2-0

1.H διαφορά μεταξύ μέτριας και μεγάλης επιτυχίας στη ζωή είναι ως επί το πλείστον προϊόν τύχης, και όχι επιδεξιότητας (Harvard Business Review).

Η τύχη μάλιστα, παίζει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στη σταδιοδρομία μας απ ό, τι ίσως επιθυμούμε ή και συνειδητοποιούμε.

Οι περισσότεροι έχουμε την τάση να αποζητάμε την καλή τύχη ούτως ή άλλως. Αλλά η σκέψη της καριέρας μας ως παιχνιδιού της τύχης – είναι σχεδόν αφόρητη.

Ειδικά όσοι γνωρίζουν πρόωρα καλή τύχη, έχουν την τάση να γνωρίζουν μετά και πρόσθετες επιτυχίες, καθώς τα αποτελέσματα της καλής πρώτης τύχης είναι πολλαπλασιαστικά, χωρίς η προσωπική ικανότητα σε αυτό το στάδιο να παίζει σημαντικό ρόλο.

Έτσι είναι και με κάθε απόφαση: η αλυσίδα των γεγονότων που μας φέρνει σε ένα σημείο επιλογής θα διαμορφωθεί από την τύχη, καλή ή κακή. Προηγούμενες περιστάσεις μπορεί να καθορίσουν αν θα είμαστε σε θέση εξουσίας ή σχετικής αδυναμίας.

Ακόμη και ο Nicolo Machiavelli, αναγνώρισε ότι « είναι πιθανόν αλήθεια πως η τύχη είναι ο κριτής των μισών μας πράξεων, αφήνοντας μονο τις άλλες μισές στον έλεγχο μας. «

Αυτό που ήταν αληθινό στην ιταλική πολιτική πριν από αιώνες είναι εξίσου αληθές και σήμερα.

Η νοημοσύνη, οι αξίες και οι ανάγκες όσων ανθρώπων αλληλεπιδρούμε επηρεάζουν την επιτυχία μας όσο και οι δικοί μας πόροι/ταλέντα. Αν προσθέσουμε τις εξωτερικές περιστάσεις που είναι πέρα ​​από τον έλεγχό μας  είναι προφανές ότι το πεπρωμένο μας δεν είναι εξ ολοκλήρου στα χέρια μας.

2.  Βέβαια πολλοί από εμάς αισθάνονται άβολα με την πιθανότητα ότι η προσωπική επιτυχία μπορεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την τύχη. Όπως έγραψε κάποτε ο E.B. White, «Η τύχη δεν είναι κάτι που μπορείτε να αναφέρετε στην παρουσία αυτοδημιούργητων ανδρών.»

Βλέποντας όμως τους εαυτούς μας ως αυτοδημιούργητους, οδηγούμεθα στο να είμαστε λιγότερο γενναιόδωροι και δοτικοί.

Και όμως, οι πιο τυχεροί φαίνεται ιδιαίτερα απίθανο να εκτιμήσουν την καλή τους τύχη.

Σύμφωνα με το Pew Research Center, τα άτομα με υψηλότερα εισοδήματα είναι πολύ πιο πιθανό από ό, τι τα άτομα με χαμηλά εισοδήματα να λένε ότι οι άνθρωποι γίνονται πλούσιοι κυρίως επειδή εργάζονται σκληρά.

Οι πλούσιοι αποδίδουν στη συντριπτική πλειοψηφία την επιτυχία τους στην σκληρή δουλειά και όχι σε παράγοντες όπως η τύχη ή να είναι στο σωστό μέρος τη σωστή στιγμή (πατρωνίες, φοροαποφυγη ομοίως κλπ).

Έτσι, οι τυχεροί είναι απίθανο να υποστηρίξουν τις συνθήκες (όπως η υψηλής ποιότητας υποδομές και εκπαίδευση, αλλά και άλλες συνθήκες), που κατέστησαν δυνατή την δική τους επιτυχία.

Οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο  εκ των υστέρων προκατάληψη για να περιγράψουν την τάση μας να σκεφτούμε, μετά το γεγονός, ότι η εκδήλωση του ήταν προβλέψιμη, ακόμα και όταν δεν ήταν. 

Αυτή η προκατάληψη λειτουργεί ιδιαίτερα για τα ασυνήθιστα επιτυχή κατορθώματα μας.

Η επιτυχία είναι πάντα ορθολογική. Οι άνθρωποι πραγματικά δεν θέλουν να ακούν οτι την επιτυχία τους την οφείλουν στη τύχη – ιδιαίτερα οι επιτυχημένοι άνθρωποι, αισθάνονται ότι η επιτυχία τους ήταν κάπως αναπόφευκτη.

Οι προσωπικές μας αφηγήσεις μεροληπτούν και μ άλλον ένα τρόπο:

Γεγονότα που λειτούργησαν εις βάρος μας είναι πιο εύκολο να τα θυμηθούμε από εκείνα που μας επηρέασαν θετικά. Έχουμε την τάση να υπερεκτιμούμε τη δική μας ευθύνη στις επιτυχίες μας

Και όμως παραλείπουμε να εξετάσουμε το ρόλο της τύχης, όπως το να γεννηθεί κανείς σε ένα ευνοϊκό περιβάλλον -που είναι μια τεράστια τύχη

Αλλά για να διευρυνθεί ένα τέτοιο περιβάλλον απαιτούνται υψηλά επίπεδα δημόσιων επενδύσεων, από τις υποδομές έως την εκπαίδευση, κάτι που οι Αμερικανοί (και όλοι οι δυτικοί σχεδόν) τον τελευταίο καιρό είναι απρόθυμοι να υποστηρίξουν.

Μια πρόσφατη μελέτη από τους πολιτικούς επιστήμονες Benjamin Page, Larry Bartels, και Jason Seawright διαπίστωσε ότι το τοπ 1% των πλουσίων Αμερικανών είναι «εξαιρετικά ενεργό πολιτικά» και είναι πολύ πιο πιθανό από ό, τι το υπόλοιπο του αμερικανικού λαού να αντισταθούν στη φορολόγηση τους αλλά και στις αυξημένες κρατικές δαπάνες.

Δεδομένου ότι οι πλουσιότεροι Αμερικανοί (κι όχι μονο αυτοί) πιστεύουν ότι η ευημερία τους οφείλεται, πάνω απ όλα, στο δικό τους ταλέντο και σκληρή δουλειά, είναι για να απορεί κανείς;

Έτσι,  αισθάνονται το δικαίωμα να διατηρήσουν το μερίδιο του λέοντος επί της οικονομίας, και απροθυμία να στηρίξουν προσπάθειες που θα οδηγούσαν και άλλους συμπολίτες τους κοντά στην ιδία εισοδηματική θέση με αυτούς.

3.  Η κοινωνία της αριστείας είναι μύθευμα (The Independent):

Οι πολιτικοί μας το μόνο επιχείρημα που μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να δικαιολογήσουν τα χυδαία προνόμια των ελίτ και την αποκρουστική εξαθλίωση των φτωχότερων είναι ο αδάμαστος μύθος της αριστείας.

Τα παιδιά των πλουσιότερων γονιών όμως είναι πιο πιθανό να πάνε στα καλύτερα σχολεία ( μέσο όρο 42 τοις εκατό περισσότερο ), να τρώνε  καλύτερο φαγητό, να έχουν πρόσβαση σε «υψηλό πολιτισμό» και να έχουν ένα ήσυχο μέρος για να κάνουν τη δουλειά τους, όταν γυρνάμε το σπίτι από το σχολείο.

Ως αποτέλεσμα, τα ευφυή φτωχότερα τα παιδιά υποσκελίζονται από λιγότερο ευφυείς συμμαθητές τους από πλουσιότερο υπόβαθρο κατά τα πρώτα χρόνια της σχολικής εκπαίδευσης, σύμφωνα με μια μελέτη του 2007. Καθώς τα παιδιά γίνονται έφηβοι αυτές οι ανισότητες εδραιώνονται περαιτέρω.

Ένας μαθητής από το ιδιωτικό σχολείο είναι 55 φορές πιο πιθανό να πάει στην Οξφόρδη ή το Πανεπιστήμιο του Cambridge από ένα μαθητή του δημοσίου σχολείου.

Η δυσάρεστη αλήθεια που κανένας πολιτικός δεν θα τολμούσε να αναγνωρίσει είναι η εξής:

Αξιοκρατία μπορεί να υπάρξει μόνο εάν οι πλούσιοι έχουν λίγο λιγότερα και η φτωχότεροι λίγο περισσότερα. Αναρίθμητες μελέτες δείχνουν ότι η κοινωνική κινητικότητα βελτιώνεται σε πιο ισότιμη κοινωνία.

Η Νορβηγία έχει το υψηλότερο επίπεδο  κοινωνικής κινητικότητας, ακολουθούμενη από τη Δανία, τη Σουηδία και τη Φινλανδία.

Βρετανία και οι ΗΠΑ είναι οι πιο άνισες δυτικές κοινωνίες στη γη όσον αφορά την κατανομή του εισοδήματος και, έκπληξη, έχουν πολύ χαμηλότερα ποσοστά της κοινωνικής κινητικότητας από ό, τι οι σκανδιναβικές ομόλογες τους. (σ.σ. η Ελλάδα έχει ακόμα πιο μεγάλη ανισότητα)

Ενόσω τεράστιες ανισότητες υπάρχουν δεν μπορεί να υπάρξει καμία σοβαρή συζήτηση για την κοινωνική κινητικότητα την αξιοκρατία και την επαγγελματική σταδιοδρομία.

4. Η «σκληρή» δουλειά» παρολαυτα δεν συνδέεται άμεσα με την οικονομική επιτυχία.  Στην πραγματικότητα, αυτοί που εργάζονται τις περισσότερες ώρες και δαπανούν τη μεγαλύτερη προσπάθεια (τουλάχιστον σωματικά) είναι συχνά οι πιο κακοπληρωμένοι στην κοινωνία.

Αντίθετα, τα πραγματικά πολλά λεφτά στην Αμερική δεν προέρχονται από την εργασία, αλλά από την ιδιοκτησία, η οποία δεν απαιτεί δαπάνες και προσπάθεια, σωματική ή ψυχική.

Με λίγα λόγια, το να εργάζεται κανείς σκληρά, δεν σχετίζεται άμεσα με το ύψος του εισοδήματος και του πλούτου που θα αποκτήσει η κατέχει.

Οι κατώτερες τάξεις ουσιαστικά δεν έχουν άλλη επιλογή απ το να επικεντρώνεται και να αναλώνουν τις δυνάμεις τους στις άμεσες ανάγκες τους πρώτα και κύρια.

Αντίθετα, οι πλούσιοι και η μεσαία τάξη μπορούν να «αντέξουν οικονομικά» αλλά και να είναι περισσότερο προσανατολισμένοι στο μέλλον αφού οι άμεσες ανάγκες τους είναι εξασφαλισμένες.

Με αυτή την έννοια, οι διαφορές στις αντιλήψεις μεταξύ των φτωχών και των πιο εύπορων είναι πιθανότερα μια αντανάκλαση των ριζικά διαφορετικών συνθηκών ζωής τους από ό, τι διαφορετικών μεταξύ τους αξίων.

 Εκτός από την εκπαίδευση, η αυτοαπασχόληση είναι ευρέως αντιληπτή ως μια σημαντική οδός για ανοδική κινητικότητα. Οι ευκαιρίες όμως για να ξεκινήσει μια νέα επιχείρηση, ωστόσο, έχουν σημαντικά μειωθεί.

(στην Ευρώπη το ελεύθερο επάγγελμα είναι σε ύφεση επίσης, και ειδικά στην Ελλάδα υπο διωγμό).

Στην εποχή της αποικιοκρατίας, περίπου τα τρία τέταρτα του αμερικανικού πληθυσμού ήταν αυτοαπασχολούμενοι.

Σήμερα, μόνο επτά τοις εκατό του εργατικού δυναμικού είναι αυτοαπασχολούμενοι (Υπηρεσία Απογραφής των ΗΠΑ το 2002).

Το «οικογενειακό αγρόκτημα», ειδικότερα, είναι στα πρόθυρα της στατιστικής εξαφάνισης.

Καθώς η αυτό-απασχόληση έχει μειωθεί, το μέγεθος και η κυριαρχία των επιχειρήσεων έχει αυξηθεί. Αυτό αφήνει πολύ λιγότερες ευκαιρίες για «αυτοδημιούργητα» άτομα να εισέλθουν υπάρχουσες αγορές ή για τη δημιουργία νέων.

Η Αμερική βίωσε την απότομη πτώση των οικογενειακών επιχειρήσεων με συνακόλουθη αύξηση των  Holiday Inns, και McDonalds.

Καθώς όλο και περισσότεροι Αμερικανοί εργάζονται για κάποιον άλλο οι προοπτικές της οικονομικής κινητικότητας μειώνονται.

Εκτός από τη μείωση της αυτοαπασχόλησης, οι κατασκευές γνώρισαν επίσης δραστική μείωση του εργατικού δυναμικού, όπως και οι εγκαταστάσεις παραγωγής που μετακόμισαν σε ξένες χώρες στο πλαίσιο των προσπαθειών να μειωθεί το κόστος παραγωγής.

5.  Γιατί είναι ορισμένα έθνη πλούσια και άλλα φτωχά; Σε ένα νέο βιβλίο που ονομάζεται «Γιατί οι χώρες αποτυγχάνουν», ένα δίδυμο οικονομολόγων υποστηρίζει ότι «είναι όλα σχετικά με τα θεσμικά όργανα». «Πρόκειται για ανθρώπινα συστήματα, κανόνες, κανονισμούς, τυπικούς ή ανεπίσημους που δημιουργούν διαφορετικά κίνητρα».

Είναι οι τυπικοί κανόνες και οι νόμοι, αλλά και οι κανόνες και οι κοινές πρακτικές μιας κοινωνίας. Πολλές χώρες έχουν ισχυρά συντάγματα, αλλά οι ηγέτες τους έχουν μια πρακτική να αγνοούν τους κανόνες κάθε φορά που το νιώθουν.

Ο Acemoglu και ο James Robinson, λένε ότι η βασική διαφορά μεταξύ των πλουσίων χωρών και των φτωχώνείναι ο βαθμός στον οποίο μια χώρα έχει ιδρύματα που κρατούν μια μικρή ελίτ από την αρπαγή του συνόλου του πλούτου. Στις φτωχές χώρες, οι πλούσιοι και ισχυροί συντρίβουν τους φτωχούς και τους αδύναμους.

6.  Ο Έρικ Σμιτ, της Google έχει πει, ότι «πολλοί άνθρωποι που είναι έξυπνοι και εργάζονται σκληρά και παίζουν το παιχνίδι σύμφωνα με τους κανόνες δεν έχουν ούτε κλάσμα όσων έχω. Αντιλαμβάνομαι λοιπόν ότι δεν κατέχω τον πλούτο μου, επειδή είμαι τόσο εξαιρετικός.»

Ο Malcolm Gladwell, στο βιβλίο του,  Οι ακραίες τιμές , επιτίθεται στο μύθο του αυτοδημιούργητου ανθρώπου.

Η σχολαστική έρευνα του Γκλάντγουελ έχει δείξει ότι πάρα πολύ επιτυχημένοι άνθρωποι, όπως ο Bill Gates, οι Beatles, και επαγγελματίες αθλητές, επιστήμονες και καλλιτέχνες, όλοι είχαν  ανθρώπους στη ζωή τους που τους βοήθησαν να φτάσουν εκεί.

Παρόμοια με τον μύθο του αυτοδημιούργητου είναι και η πίστη στην σύγχρονη έννοια της «αριστείας», που είναι επίσης ένας μύθος.

Ομοίως, η σκληρή εργασία συχνά θεωρείται ως σημαντική αξία. Αλλά τι εννοούμε με τον όρο «εργάζομαι σκληρά»; Ο αριθμός των ωρών που ξοδεύω για την επίτευξη του στόχου; Η Ενέργεια;

Δεν υπάρχει καμία συσχέτιση μεταξύ της σκληρής δουλειάς και της οικονομικής επιτυχίας. Στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι που εργάζονται τις περισσότερες ώρες και καταναλώνουν τη μεγίστη ενέργεια είναι συνήθως οι πιο φτωχοί, υποστηρίζει ο συγγραφέας.

Και πραγματικά τα πολλά χρήματα δεν προέρχονται από την εργασία, αλλά από την ιδιοκτησία και εκμετάλλευση περιουσιακών στοιχείων.

Παρατηρούμε ότι η «αριστεία» όντως είναι σχετική όταν πατά σε βάσεις ανηθικότητας και αθεμίτου ανταγωνισμού, ενώ η προνομιακή πρόσβαση σε πόρους και το προστατευμένο περιβάλλον, που οι τυχερότεροι απολαμβάνουν, επικρατούν κάθε «φυσικής» αριστείας.

Κι όλα αυτά αλλάζουν μονο όταν η τύχη έχει διαφορετική άποψη.

https://marketnews.gr/article/1130440/tyxh-aristeia-20

Advertisements