Ο ελληνικός εθνισμός του Συνέσιου 


Γεννήθηκε γύρω στο 370 στην Κυρήνη. Μεγάλωσε σε μία εύπορη οικογένεια γαιοκτημόνων που ανάγει την καταγωγή της στους Ηρακλείδες που αποίκησαν την περιοχή και ίδρυσαν την πόλη της Κυρήνης. Περήφανος για την καταγωγή του γράφει

«Ἀναμνήσθητε γάρ ὑμεῖς τίς ἦν πρώην (πρός ἐμέ τόν, εἰ μηδέν ἄλλο, ἐξ ἐκείνων γενόμενον ὧν ἀπ’ Εὐρυσθένους τοῦ καταγόντος Δωριέας εἰς Σπάρτην μέχρι τοὐμοῦ πατρός αἱ διαδοχαί ταῖς δημοσίαις ἐνεκολάφθησαν κύρβεσιν) ἄνθρωπος οὐκ ἔχων εἰπεῖν ὄνομα πάππου…» και «Ὤ μοι Κυρήνης, ἧς αἱ δημόσιαι κύρβεις μέχρις ἐμοῦ κατάγουσι τάς ἀφ’ Ἡρακλέους διαδοχάς«.
(…)


Διεκτραγωδεί τα δεινά της πατρίδας του, αλλά και του ίδιου και δηλώνει με πόνο ότι αν επιβιώσει και κατορθώσει να φτάσει στα Κύθηρα θα ζήσει ως «πήνης ἀπό κτηματικοῦ, μέτοικος, ἀτιμότερος ἀστοῦ…ξένος, ἀλήτης», αυτός ο ένδοξος απόγονος των Δωριέων.

Θυμάται την καταγωγή του και θρηνεί ως πολίτης της «ἀρχαίας πόλης»,

«Ὤμοι Κυρήνης ἧς αἱ δημόσιαι κύρβεις μέχρις ἐμοῦ κατάγουσι τάς ἀφ’ Ἡρακλέους διαδοχάς, οὐ γάρ ἄν εἴην ἀρχαῖος ἐν εἰδόσιν ὀλοφυρόμενος τήν καταβεβλημένην εὐγένειαν. ὤ μοι τῶν τάφων, ὧν οὐ μεθέξω τῶν Δωρικῶν». Αλλά παράλληλα θρηνεί και ως ιεράρχης, ως «ὕστατος ἱερεύς» της δύστυχης «Πτολεμαΐδος» και δηλώνει «ἔδει μέν οἴχεσθαι πλέοντας, ἀλλ’ ὅταν ἐπί ναῦν τις καλῇ, μικρόν ἀναμεῖναι δεήσομαι, βαδιοῦμαι γάρ πρῶτον ἐπί τόν νεών τοῦ θεοῦ, κυκλώσομαι τό θυσιαστήριον, δάκρυσι βρέξω τό τιμαλφέστατον ἔδαφος, οὐκ ἀποδραμοῦμαι πρίν θύραν ἐκείνην καί θρόνον ἐκεῖνον ἀσπάσασθαι».

Και τελικά φαίνεται ότι ο ιεράρχης υπερισχύει μέσα του, αφού ενώ αναμένει το πλοίο που θα τον μεταφέρει στα Κύθηρα αποφασίζει να μείνει και να πεθάνει μέσα στον ναό, όπως απερίφραστα δηλώνει «ἐγώ κατά χώραν ἐπ’ ἐκκλησίας μενῶ, τάς παναγεῖς προστήσομαι χέρνιβας, προσφύσομαι τῶν κιόνων τῶν ἱερῶν, αἵ τήν ἄσυλον ἀπό γῆς ἀνέχουσιν τράπεζαν, ἐκεῖ καί ζῶν καθεδοῦμαι, καί ἀποθανών κείσομαι. λειτουργός εἰμι τοῦ θεοῦ, καί τήν ψυχήν ἴσως ἀπολειτουργῆσαί με δεῖ. οὐ μήν ὁ γε θεός περιόψεται τόν βωμόν τόν ἀναίμακτον ἱερέως αἵματι μιαινόμενον».

Τώρα, στο τέλος της σύντομης επισκοπικής του θητείας, στο τέλος της πατρίδας ίσως και στο τέλος της ζωής του ο Συνέσιος αποκαλύπτει τις ανθρώπινες αδυναμίες του, καθώς γράφει «ὑπέρ ἐμαυτοῦ πεφοβημένος…αἰσχύνομαι». Υπερβαίνει όμως τις αδυναμίες του και συμπεριφέρεται ως «λειτουργός…τοῦ θεοῦ», ως ιεράρχης που δεν μπορεί να εγκαταλείψει το χειμαζόμενο ποίμνιο, αλλά και ως φιλόπατρις που αδυνατεί να αφήσει την πατρίδα και τους συμπολίτες του, ως «λειτουργός» της πατρίδας.

Λειτουργός του Θεού αλλά και λειτουργός της πόλης, ταυτίζει την ιερωσύνη με την ίδια την Κυρήνη. Ταυτίζει το χρέος προς την πατρίδα με την ευθύνη απέναντι στο ποίμνιό του και δεν διστάζει να φτάσει ως το θάνατο για τον Θεό, για την πατρίδα, εν τέλει και ίσως πρωτίστως, για τον άνθρωπο.
(…)
Πρέπει να χαρακτήριζε τον Πυλαιμένη ιδιαίτερη ευγλωττία, γιατί ο Συνέσιος διαβάζει μια επιστολή του ενώπιον των συμπατριωτών του κι εκείνοι εντυπωσιάζονται ( «Καί δῆτα παρασκεύασά σοι θέατρον ἐπί Λιβύης Ἑλληνικόν, ἀπάγγειλας ἥκειν ἀκροασομένοις ἐλλογίμων γραμμάτων. Καί νῦν ἐν ταῖς παρ’ ἡμῖν πόλεσιν ὁ Πυλαιμένης πολύς, ὁ δημιουργός τῆς θεσπεσίας έπιστολῆς»).

Ο Συνέσιος «φοβάται» ότι και δική του επιστολή θα αναγνωστεί από τον Πυλαιμένη δημόσια στο «Πανελλήνιον» ( «Οὐ γάρ μικρός ὁ κίνδυνος ἐν τῷ Πανελληνίῳ τήν ἐπιστολήν ἀναγνωσθῆναι» ) . Πρόκειται για έναν κύκλο διανοουμένων στον οποίο προφανώς ανήκει ο Πυλαιμένης και εντάχθηκε και ο Συνέσιος κατά την παραμονή του στην Κωνσταντινούπολη.(Στο Πανελλήνιον φαίνεται να ανήκουν εκτός από τον Πυλαιμένη και τον Συνέσιο ο Νίκανδρος, ο Τρωΐλος, ο Θεότιμος ίσως και ο Αναστάσιος.)
(…)


Η δήλωση δε του Συνέσιου ότι είναι πιθανόν το έργο του να διαβαστεί από τους «Έλληνες»(Ἄν μέν οὖν καί σοί δοκῇ, κοίνωσαι τόν λόγον τοῖς Ἕλλησιν) μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι και αυτός (ο Νίκανδρος) είναι μέλος του «Πανελληνίου».

(Πηγή : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ , ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ , ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ, ΣΥΝΕΣΙΟΣ ΚΥΡΗΝΑΙΟΣ , ΒΙΟΣ – ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ – ΔΙΔΑΣΚΑΛΙA, Μεταπτυχιακή εργασία, της Μαρίας Γ. Κούντη , Θεσσαλονίκη 2012 )http://ikee.lib.auth.gr/record/131211/files/GRI-2013-9984.pdf

O ρωμαϊκός ( ή ελληνορωμαϊκός ) εθνισμός του.

Απ’την ιστορία Α Λυκείου :

Ενώ στο δυτικό τμήμα η εισβολή των γερμανικών φύλων έφερε το τέλος του ρωμαϊκού κόσμου, στο ανατολικό δε σήμανε το τέλος του Ελληνισμού. Είναι βέβαιο ότι μετά το θάνατο του Μ. Θεοδοσίου παρουσιάστηκε και στην Ανατολή προς στιγμή κίνδυνος εκγερμανισμού του κράτους. Ωστόσο, ο κίνδυνος αυτός αποσοβήθηκε με την αποτελεσματική αντίσταση που προέβαλαν Έλληνες λόγιοι και πολιτικοί.

Η αντιγερμανική – αντιγοτθική – αυτή κίνηση ήταν τόσο ισχυρή, ώστε να γίνεται λόγος για τη δημιουργία εθνικού κόμματος που υποκινούσε τον αντιγοτθικό αγώνα. Έτσι, το ανατολικό τμήμα επιβίωσε μετά τις βαρβαρικές εισβολές και μετεξελίχθηκε πλέον στη βυζαντινή του μορφή, στηριγμένο στον Ελληνισμό.Ο εξελληνισμός της αυτοκρατορίας ήταν μια πραγματικότητα που οφειλόταν στον πρωταγωνιστικό ρόλο της Κωνσταντινούπολης.

Η πνευματική δραστηριότητα μεταφέρθηκε από την Αθήνα στην πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, όπου με διάταγμα του Θεοδόσιου Β’ ιδρύθηκε το Πανδιδακτήριο (425 μ.Χ.). Με επίσημη αυτοκρατορική απόφαση υπερτερούσε η διδασκαλία της ελληνικής φιλολογίας και γλώσσας σε βάρος της λατινικής. Την επικράτηση του ελληνικού στοιχείου επικύρωσε και η έκδοση αυτοκρατορικών διαταγμάτων (397 και 439 μ.Χ.) που επέτρεψαν πλέον τη σύνταξη των δικαστικών αποφάσεων και των διαθηκών στην ελληνική γλώσσα.

Ο γοτθικός κίνδυνος

Θα πρέπει, αντί να δεχόμαστε να οπλοφορούν οι Σκύθες (οι Γότθοι), να αναζητήσουμε στρατιώτες από την τάξη των γεωργών, που θα πολεμήσουν για να υπερασπιστούν τη γη τους. Αυτούς να εντάξουμε στο στρατό για αρκετό χρόνο. Παράλληλα να ξεσηκώσουμε τους φιλόσοφους, που ασχολούνται με τις μελέτες τους, και τους βιοτέχνες, που δε σηκώνουν κεφάλι από την καθημερινή δουλειά, και το νωθρό λαό, που, επειδή δεν έχει τι να κάνει, περνάει την ώρα του στα θέατρα.

Όλους αυτούς να τους πείσουμε, πριν οδηγηθούν από το γέλιο στο κλάμα, να φροντίσουν να περάσει η στρατιωτική δύναμη στα χέρια των Ρωμαίων, χωρίς να έχουν κανένα δισταγμό, είτε είναι άνθρωποι ασήμαντοι είτε σημαντικοί.

Γιατί στις πολιτείες συμβαίνει ό,τι ακριβώς και στα σπίτια· οι άντρες αναλαμβάνουν την υπεράσπιση τους και οι γυναίκες ασχολούνται με τις δουλειές του σπιτιού. Πώς λοιπόν είναι δυνατό να ανεχθείτε το ρόλο του άνδρα να τον έχουν οι ξένοι; Δεν είναι μεγάλη ντροπή ν’ αφήνετε την πιο μεγάλη ανδρική αρετή, τη φιλοτιμία στους πολέμους, σε άλλους; Εγώ τουλάχιστον, αν οι ξένοι μισθοφόροι κέρδιζαν πολλές νίκες για δικό μου όφελος, θα ντρεπόμουν γι’ αυτό.

Και σκέπτομαι κάτι που βρίσκεται πολύ κοντά σε όσους έχουν μυαλό. Αν οι άντρες και οι γυναίκες που αναφέραμε σαν παράδειγμα δεν ανήκουν στο ίδιο έθνος, ούτε σε έθνη συγγενικά, τότε θα είναι αρκετή μια μικρή πρόφαση, για να θελήσουν αυτοί που οπλοφορούν, να επιβάλουν την κυριαρχία τους στους πολίτες. Τότε όμως θα χρειαστεί ν’ αγωνιστούν άνθρωποι απόλεμοι, οι πολίτες, εναντίον εκείνων που είναι εξασκημένοι στον πόλεμο, δηλαδή των ξένων μισθοφόρων.

Πριν λοιπόν η κατάσταση φτάσει προς τα εκεί που βαδίζει, πρέπει εμείς να αποκτήσουμε πάλι το υψηλό ρωμαϊκό φρόνημα και να συνηθίσουμε να κερδίζουμε τις νίκες οι ίδιοι. Όσο για τους βαρβάρους, να μην τους δεχόμαστε ανάμεσά μας και να τους απομακρύνουμε από παντού.
(Συνέσιος, Λόγος περί Βασιλείας, P.G., τ. 66, α. 1092-1093.)

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A102/45/335,1360/

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ , ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ , ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ, ΣΥΝΕΣΙΟΣ ΚΥΡΗΝΑΙΟΣ , ΒΙΟΣ – ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ – ΔΙΔΑΣΚΑΛΙA, Μεταπτυχιακή εργασία, της Μαρίας Γ. Κούντη , Θεσσαλονίκη 2012 :

Ο Συνέσιος κατά την παραμονή του στην Κωνσταντινούπολη ανέλαβε ενεργό δράση κατά των Γότθων, κατ’ επέκταση κατά του Αρειανισμού. Ο στόχος του δεν ήταν να υπερασπιστεί την ορθοδοξία έναντι των αιρέσεων, αλλά να προασπίσει τις αξίες του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού που θεωρούσε ότι κινδύνευαν από την εισχώρηση των «ξένων», των Γότθων.
(…)
υπερίσχυσε βαθμιαία το γοτθικό στοιχείο στο στράτευμα και να κατελήφθησαν οι σπουδαιότερες διοικητικές θέσεις από Γότθους. Οι εξελίξεις αυτές σε συνδυασμό με την υπεροπτική των Γότθων συμπεριφορά είχε ως αποτέλεσμα να αναπτυχθούν σταδιακά ισχυρές αντιγοτθικές τάσεις.
(…)
η εξέγερση του Τριβίλγιδου και η είσοδος των στρατευμάτων του Γότθου Γαϊνά στην πρωτεύουσα σηματοδοτεί την ολοένα μεγαλύτερη διείσδυσή τους στην αυτοκρατορία και εντείνει τα αντιγοτθικά αισθήματα. Αυτό ακριβώς το πνεύμα εκφράζει και ο Συνέσιος, όταν εκφωνεί τον Περί Βασιλείας λόγο του μπροστά στον Αρκάδιο ή μπροστά στον Ευτρόπιο. Φαίνεται ότι στην αυτοκρατορική αυλή έχουν διαμορφωθεί δύο αντιμαχόμενες πολιτικές παρατάξεις. Η μία συνεργάζεται με τους Γότθους, ενώ η άλλη τρέφει αντιγοτθικά αισθήματα. Ο Συνέσιος εντάσσεται ενεργά στη δεύτερη ομάδα και συνεργάζεται με τον Αυρηλιανό με τον οποίο μοιράζεται παρόμοιες πολιτικές απόψεις.
(…)
Δεν περιορίζεται όμως στην προβολή-παρουσίαση της ιδανικής εικόνας του ηγεμόνα αλλά ασκεί δριμύτατη κριτική στην πολιτική που ακολουθείται και αναπτύσσει ένα πολιτικό πρόγραμμα προειδοποιώντας για τους κινδύνους της γοτθικής διείσδυσης στο κράτος.

Ο Συνέσιος ενεπλάκη ενεργά στα πολιτικά δρώμενα της Κωνσταντινούπολης και αγωνίστηκε με σθένος για την απομάκρυνση των Γότθων, που κατά τη γνώμη του έθεταν σε κίνδυνο τις παραδοσιακές αξίες του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού.

Υποστηρίζει ότι η ασφάλεια και η σωτηρία του κράτους πρέπει να βρίσκεται στα χέρια των υπηκόων του και όχι σε κάποιο μισθοφορικό στρατό που μπορεί εύκολα να μεταβληθεί σε δυνάστη. Κατά τον Δετοράκη ο Συνέσιος εκφράζει με ενάργεια το εθνικό φρόνημα του Βυζαντίου(Δετοράκης, Βυζαντινή Φιλολογία, τ. Α’, σελ. 4).
(…)


Για τον Συνέσιο οι βάρβαροι, οι Γότθοι-Αρειανοί, αποτελούν απειλή για τη σταθερότητα και την τάξη και γι’ αυτό θέτει το έργο του στις υπηρεσίες του Αυρηλιανού και πολεμά μαζί του τους βαρβάρους και κατ’ επέκταση την αίρεση.

Ο πρωταρχικός του στόχος δεν ήταν να υπερασπιστεί την Ορθοδοξία αλλά τις αξίες του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού που θεώρησε ότι διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο από την εισχώρηση των Γότθων στην αυτοκρατορία, παράλληλα όμως και χωρίς ίσως να το επιδιώκει πολέμησε τους αιρετικούς.

http://ikee.lib.auth.gr/record/131211/files/GRI-2013-9984.pdf

https://graecushaereticus.wordpress.com/2016/06/16/%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%85%CE%BE%CE%B7-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%B3%CE%B9%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B1%CE%90%CF%84%CE%B7-%CE%B3%CE%B9/